De sleutel van de Bastille

Als ambassadeur in Parijs maakte Jefferson de Franse Revolutie van dichtbij mee en hij werd direct een groot voorstander van de revolutie. Hij raakte bevriend met markies Lafayette, die als Franse mili­tair voor de Amerikanen had gevochten tijdens de Onafhanke­lijkheidsstrijd en in Parijs een van de drijvende krachten achter de Franse Revolutie was. Jefferson stelde zijn woning ter beschikking aan de Franse revolutionairen en schetste zelfs een handvest voor de rechten van het volk. Hoewel Jefferson geweld afkeurde en de revolutie juist steeds gewelddadiger werd, bleef hij de Franse revolutionairen steunen.

In Parijs raakte Jefferson bevriend met Thomas Paine, die ook verkeerde in de kringen rond Lafayette. Toen in 1789 de Revolutie in Frankrijk uitbrak en de Bastille werd bestormd, ontving Paine van Lafayette de sleutel van de Bastille. Als eerbewijs stuurde Paine de sleutel naar George Washington.

De beroemde Britse conservatief Edmund Burke, die aanvankelijk nog een voorstander was van de Amerikaanse onafhankelijkheid, viel de Franse revolutionairen aan. Hij schreef in zijn Reflections on the Revolution in France dat de revolutie alleen maar zou leiden tot terreur. De Reflections werd een bestseller en maakte Paine woedend, waarop hij binnen een paar maanden zijn antwoord publiceerde, zijn boek Rights of Man.

Rights of Man was een felle kritiek op de monarchie. Niet ver­wonderlijk dus dat het boek werd verbannen in Engeland. Om te voorkomen dat hij in de gevangenis belandde, keerde Paine terug naar Frankrijk. In Frankrijk sprak Paine zich uit tegen de terreur en de onthoofding van Lodewijk XVI en in 1793 belandde hij daardoor alsnog in de gevangenis. Daar schreef hij het eerste deel van The Age of Reason, een vlijmscherpe analyse van de Bijbel, die als pure godslastering werd ontvangen.

In 1801 nodigde Jefferson, die inmiddels president van de Verenigde Staten was, Paine uit om naar Amerika te komen. Omdat hij vreesde gevangengenomen te worden door de Engelsen, stelde Paine de reis uit, maar een jaar later vertrok hij alsnog naar Amerika. De Federalisten schilderden hem daar af als een heiden en dronkenlap. Ze maakten ervan dat Jefferson Paine naar Amerika haalde om het christendom te ondermijnen, zoals hij dat al in Frankrijk had gedaan.

Uit brieven die Jefferson aan het eind van zijn leven schreef, toen Paine al lang was overleden, blijkt dat hij zich als president waarschijnlijk stoorde aan Paines toon. Zijn uitspraken waren te ruw en eerder geïrriteerd dan overtuigend. Hij stemde wel in met Paines stelling dat ieder zijn eigen verstand moest gebruiken en daarvoor zelf verantwoor­ding moest afleggen aan de God die het verstand aan ons gaf. Beledigingen waren daarbij volgens Jefferson onnodig, want het was altijd beter om zelf het goede voorbeeld te geven dan een slecht voorbeeld te volgen.

paine-jefferson
Spotprent met Paine en Jefferson